Mùa Ngủ Nướng

Nguyễn Thơ Sinh

Giàu đâu đến kẻ ngủ trưa,
Sang đâu đến kẻ say sưa tối ngày
(Ca dao Việt Nam)

Ngủ nướng là một cái sướng. Cái thú của kẻ lắm tiền nhiều bạc, rủng rẻng, có điều kiện. Còn người nghèo (haykẻ lười biếngta không nói đến) đa phần thức khuya dậy sớm, tần tảo chịu khó chỉ vì cuộc sống mưu sinh. Một số nhờ tằn tiện, thương công tiếc việc, rồiđược thần tài búng tay trở nên khấm khá, thoát khỏi kiếp nghèo không cònlao đao vất vả… nên được ngủ nướng. Một số long đong hơn, cày hoài mà cái nghèo ngó bộcứ đeo bám. Thực ra ngủ nướng có sướngkhông? Hay nó khiến mình lừ đừ, uể oải hơn? Hay là thức dậy sớm, xuống giường cũng chẳng có gì làm nên thà nằm nướng? Tập thể dục thì làm biếng. Thức sớm không có bạn bè cà phê cà pháo tầm phào cũng chán. Cuối cùng đành ngủráng (bất đắc dĩ).

Thu đến, lá vàng rơi. Mùa ngủ nướng lại về. Theo thông lệ, giữa thu ở Mỹ có Daylight savings time. Năm nay nó rơi vào ngày 04 tháng 11, tức sáng sớm chủ nhật. Hai hôm sau dân Mỹnô nức đi bầu midterm (thứ ba, mùng 06 tháng 11). Các ông nghị lúc nàychắc đã thấm mệt, thèm nhìn thấy cuộc đua bầu bán kết thúc cho sớm. Oải lắm rồi. Cực hình tra trấn tâm lý và khả năng chịu đựng có hạn của cơ thể sau bao căng thẳng, được ngủ nướng chắc sẽ thích thú lắm. Nhiều ngày quahọ “vắt giò lên cổ” vận độngtranh cử mất ngủthường xuyên,đối diện với bao căng thẳng triền miên tứ phía.
Với dân sống kỳ cựu ở MỹDaylight savings time không có gì đặc biệt. Họ đã quen nó rồi. Mỗi năm hai lần: Mùa xuânđồng hồ vặn nhanh hơn một giờ, giấc ngủ bị cắtmất một giờ. Ngày dài hơn. Hàng quán mở cửa lâu hơn. Vườn tược có thêm ánh nắng để chủ nhà tha hồ xén cành, tỉa lá. Đây cũng là khởi điểm cáctiệm nails kiếm tiền. Các dịch vụ cắt cỏcũng xắn tay nhập cuộc.

Rồi mùa hè nóng bức đi qua, thu về, Daylight savings time khép lại. Đồng hồ vặn ngược (thực ra là vặn đúng vì mùa xuân đồng hồ vặn sớm hơn một giờ). Nay ngày ngắn hơn. Trời se lạnh. Thợ nails bắt đầu uể oải, mùa kiếm tiền có phần chững lại (đặc biệt với thợ “chân tay nước”) còn “thợ bột” vẫn ung dung kiếm tiền, dù không rủng rẻng như mùa hè. Thợ cắt cỏ và dịch vụ chăm sóc vườn cảnh cũng bớt việc. Cỏ ngừng mọc, thợ cắt cỏ chỉ làm những việc vặt vãnh như thổi lá, vén sân, hoặc sửa lại hệ thống sprinkler cho mùa xuân năm sau…
Daylight saving time mùa thu đồng nghĩa với được ngủ nướng. Đồng hồ vặn chậm (lui lại một giờ) sáng ra bà con được ngủ thêm một tiếng. Thoạt nghe có vẻ sướng. Nhưng liệu bạn có nên ngủ nướng hay duy trì lịch ngủ theo đồng hồ sinh học (biological clock) cơ thể vốn đã quen?Nếu ngủ nướng, sợ ngủ lố, liệu bạn có cần đến đồng hồ báo thức!
Đời sống hiện đại, đồng hồ báo thức là thiết bị quan trọng hàng ngày. Vâng. Nhiều lúc vì khó ngủ hay phải thức sớm (người ta)cần đến nó vì sợ trễ. Bất luận đó là cái đồng hồ báo thức từ thời cố lỉ hay cái smart-phone đầu gối tay ấp; chuông báo thức luôn để lại những xúc cảm tâm lý hỷ nộ khác nhau.

Theo chuyên gia Matt Galligan, CEO của công ty thông tin Circa (viết trên tạp chí Fast Company) nếu thức giấc trước lúc chuông báo thức đổ là điều may mắn. Còn nếu thức dậy nhờ âm thanh gắt gỏng của đồng hồ báo thức chẳng có lợi lộc gì cho bản thân!

Tại sao? Theo Matt, chức năng của chuông báo thức khuấy động phá vỡ chu kỳ ngủvốn định hình theo lịch ngủ tự nhiên (alarm clocks actually go against our bodies’ natural cycles). Khi ta thức giấc trước lúc đồng hồ báo thức đổ chuông (có nhĩa) ta thức dậy theo chu kỳ giấc ngủ tự nhiên. Nói khác đi, cơ thể bạn nghỉ ngơi đầy đủ, “được sạc pin” đủ nên bạn thức giấc. Còn nhờtiếng chuông (mà)bạn mới thức dậy có nghĩa chu kỳ giấc ngủ tự nhiên đã bị cắt ngang.

Một giấc ngủ ngon là giấc ngủ sâu, tròn đầy, khi thức dậy sẽ tỉnh táo, khỏe khoắn; theo cách nói dân dã: Ngủ lèo một mạch.Quả thế, nhịp giấc ngủ (circadian rhythms) rất quan trọng trong chu kỳ 24 giờ/ngày. Từ ngàn xưa, tổ tiên chúng ta săn thú ban ngày lúc đầy đủ ánh sáng. Trời tối họ sẽ lui về hang động ngủ. Trải qua nhiều đời nối tiếp, nhịp giấc ngủ circadian rhythms dần dần được định hình. Vì thế giấc ngủ tốt nhất của loài người là giấc ngủ tự nhiên ban đêm. Những người làm ca khuya (ca ba) hiểu rõ giấc ngủ ban ngày dù yên tĩnh đến đâu vẫn không thể so với giấc ngủ ban đêm. Tài xế lái xe xuyên bang về đêm lợi dụng trời mát đường vắng, khi dừng xe giấc ngủ ban ngày vẫnhời hợt, chập chờn, song cực chẳng đã họ phải ngủ để lấy sức! Nói vậy, biết vậy; muốn ngủ đầy đủ, ngủ đúng giấc không phải lúc nào cũng làm được.

Vậy làm gì để cân bằng giấc ngủ tự nhiên giữa thời buổi văn minh?Vẫn theo chuyên gia Matt Gallian, bạn cần huấn luyện cơ thểthiết kế một lịch ngủ tự nhiên không cần đồng hồ báo thức. Nôm na, bạn cần “set” đồng hồ cơ thể (internal clock) với giấc ngủ sâu tự nhiênkhông cần sự can thiệp của đồng hồ báo thức.
Tóm lại, theo cách nói dân dã bạn nên ngủcho quen giấc. Nếu mỗi đêm bạn lên giường đều đặnbạn sẽ thức dậy đúng giờ (tự nhiên) không cần đến báo thức. Muốn cơ thể thiết lập được đồng hồ giấc ngủ tự nhiênbạn cần tập luyệnđều đặn cho đến khi lịch ngủđồng hồ sinh học hình thành. Mỗi tối, tự động bạn đến giờ đi ngủ, sáng ra, tự động bạn thức giấc.
Trở lại Daylight savings time mùa thu năm nay, vẫn biết không ai cấm, liệu bạn cómuốn ngủ nướng vì đêm sẽ dài thêm một giờ. Hay bạnvẫn trung thành với giấc ngủ đã được thiết lập trở thành thói quen. Nếu được như thế, mùa xuân đến, lịch ngủ bình thường đều đặn internal clock vẫn giữ nguyên,bạn sẽ không lo đến chuyện phải thức dậy sớm hơn một giờ.

Vâng. Daylight savings time, hãyđi ngủ bình thường (rồitự nhủ: Ngủ sớm luôn có lợi chứ không có hại). Cố gắng tránh cái bẫy dễ dãi với bản thân. Đừng lo thức sớm không có chuyện để làm. Đến giờ thức, hãy bật dậy. Đừng nằm nướng. Bởi nằm nướng, đặc biệt khi bạnchìm vào giấc ngủ ngắn, vô tình ảnh hưởng đến nhịp giấc ngủ circadian rhythms. Điều này không hề có lợi cho bản thân. Đó là giải thích tại sao ngủ nướng có thểkhiến bạn mệt mỏi. Nhiều người sợ nằm nướng ngủ quên vặn đồng hồ báo thức, vô tình tự làm khó mình, tệ hơn, họ đang phá hỏng lịch ngủ internal clock đã thành nếp.

Một giấc ngủ ngon rất tốt cho sức khỏe. Tất nhiêngiấc ngủ ngon chỉ đạt được (khi và chỉ khi) bạn sở hữu một chu kỳ “ngủ đúng giờ, ngủ đẫy giấc”. Vẫn biết nhu cầu ngủ mỗi người không giống nhau, song nhìn chung, đa sốcần từ7 đến 9 giờ để ngủ. Nên nhớ giấc ngủ quan trọng với sức khỏe không thua gì dinh dưỡng. Thiếu ngủ, cơ thể sẽ phản hồi rõ rệt. Ban đầu là mệt mỏi, nếu kéo dài sẽ dẫn đến lao tâm, lao lực. Thiếu ngủ, da xấu, tóc xấu, sức khỏe kém. Hệ miễn dịch cũng bị ảnh hưởng lây. Thiếu ngủ dẫn đến các rối loạn tâm lý, tâm thần, kéo dài sẽ phátthành bệnh. Thiếu ngủ khiến bạn dễ tăng cân, dễ béo phì. Thiếu ngủ khiến bạn bẳn gắt, cau có, làm việc kém hiệu quảtrông thấy rõ!
Ngủ nhiều, ngược lại, cũngbất lợi cho sức khỏe. Tại sao? Vì ngủ nướng, ngủ nhiều hơn cần thiết sẽ phá vỡ chu kỳ circadian rhythms và làm hỏng “internal clock”. Vì thế, thay vì “chiều xác thịt”, bạn nên duy trì giấc ngủ đã quen giấc. Bạn nên đi ngủ sớm. Nếu thức sớm, chịu khóbật dậy luôn. Hãyđọc báo, hãm một tách cà phê ngon rồi nhâm nhi thưởng thức. Hoặc thanh toán hóa đơn giúp bà xã. Đại loại bạn hãy làm bất cứ điều gì đó… Chứ nếu chỉ vì tham lam “ngâm tôm” thêm một chút trên giường, vô tình rơi vào cái bẫy phá hỏng chu kỳ giấc ngủ tự nhiên của mình.
Mớ kiến thức về giấc ngủ thảo luận ở trên bạn đọc không lạ, nhưng nhắc lạihy vọng không thừa. Còn Daylight savings time, nó là khởi điểm nhắc chúng ta về mùa Lễ hội đang về. Và gia đình bạn, mùa Lễ Hội sắp đến sẽ đem lại những giây phút ấm áp quay quần bên nhau…

Riêng bạn, mùa ngủ nướng, hãy cảnh giác;một giấc ngủổn địnhrất quan trọng cho sức khỏe. Nên, nếu muốn sống khỏe, sống thọ; hãy giữ cho lịch ngủ circadian rhythms và đồng hồ giấc ngủ internal clock của bạn đừng bị xáo trộn.
Happy Daylight savings time. Happy mùa ngủ nướng với tất cảchúng ta.

Nguyễn Thơ Sinh