C Day ở Canada

16

Thứ Năm 17 tháng 10 năm 2018, một thứ thuốc cấm từng được xếp ngang hàng với ma túy, sẽ không còn là bất hợp pháp ở Canada nữa.
Đạo luật The Cannabis Act, được Quốc hội Canada thông qua và ban hành, sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày đó.
Từ ít tháng nay, người ta đã ồn ào bàn tán. Vui có, lo ngại có.
Có người e rằng đúng vào ngày đó, khói xám sẽ bốc lên mù trời đất ở khắp nơi khi những người hô hào hợp pháp hóa cần sa, và cả những người ham vui muốn thử chơi coi cảm giác nó ra làm sao vì nay hết bị cấm rồi sẽ “ăn mừng” bằng vài hơi cần sa, hoặc vài cái cookies tẩm cần sa.
Có người e ngại không dám lái xe ra đường vì sợ bị người lái xe phê cần sa lạng quạng sẽ tông vào mình. Người ta cũng có thể e ngại cả các bác tài xế xe công cộng – taxi và bus, sau khi nghỉ ngơi “làm một điếu” rồi trở lại với nhiệm vụ, sẽ đưa mình đến tai nạn, hoặc tối thiểu, sai bến, trật đường…
Có người e ngại con em mình từ nay sẽ “vô tư” phì phèo điếu cần sa cuốn, không bị cấm cản
Có vẻ như cả chính phủ Canada cũng chia sẻ những ưu tư đó.
Trong tuần lễ này, Bưu chính Canada chuyển đến tất cả các địa chỉ ở trong nước một thông báo in trên giấy cứng láng khổ 8.5 X 5.5.
Thông báo, bằng hai thứ tiếng, là bản tin cập nhật của chính phủ liên bang về những gì người dân cần biết về đạo luật The Cannabis Act – Đạo luật Cần sa.
Bản thông báo mở đầu với lời giải thích: Đạo luật Cần sa được thiết kế để bảo vệ sức khỏe và sự an toàn của người dân Canada, để giữ cần sa khỏi tay thiếu niên và để giữ cho lợi nhuận khỏi lọt vào tay các tội phạm và các tổ chức tội ác.
Sau lời giải thích là 8 điểm in trên tờ thông báo, theo chính phủ liên bang là những gì bạn cần biết về đạo luật này – và cần sa.

Những gì bạn cần biết, theo Liên bang
1. Tùy theo từng tỉnh bang, phải là người đủ tuổi theo pháp luật – từ 18 tuổi, hoặc 19 tuổi trở lên mới được mua, sở hữu hay sử dụng cần sa.
2. Luật có các hình phạt nặng đối với việc bán cần sa cho người chưa đủ tuổi hợp pháp
3. Cần sa hợp pháp có dán nhãn thuế mang màu tùy theo tỉnh bang trên nhãn sản phẩm
4. Như đối với rượu và thuốc lá, cần sa có các nguy hại, nhất lá cho người trẻ. Cần tìm hiểu các ảnh hưởng của cần sa đến sức khỏe và sử dụng cần sa một cách có trách nhiệm
5. Không được lái xe hay làm việc khi đang bị ảnh hưởng của cần sa. Cần sa có thể làm ảnh hưởng đến khả năng điều khiển xe cộ và trang bị. Lái xe khi đang bị ảnh hưởng của cần sa là hình tội nặng .
6. Người sử dụng cần cất giữ cần sa sao để trẻ em, thiếu niên và thú cưng không với tới được.
7. Đem cần sa qua biên giới Canada – cả ra lẫn vào, là bất hợp pháp. Điều này áp dụng với tất cả các quốc gia, cả các nước nơi cần sa có thể là hợp pháp lẫn nơi không.
8. Theo luật Cần sa, cần sa cho mục đích y tế sẽ tiếp tục được cung cấp cho những người được các nhân viên y tế cho phép.
Đọc các hướng dẫn đó, chắc hẳn bạn thấy chúng quá sơ sài.
Chẳng phải chỉ mình bạn, mọi người, mọi giới đều thấy thế cả.
Thêm vào đó, đạo luật “gây tranh cãi “ này khi còn là dự luật, vẫn còn gây tranh cãi sau khi trở thành luật.
Việc thực thi luật lại rất khác biệt ở từng tỉnh bang, từng thành phố, có thể còn sẽ từng các giới chức chính quyền và nhân viên công lực nữa.
Bản đồ Canada về những hoạt động liên quan tới cần sa sẽ giống như một tấm chăn chắp vá bằng những mảnh vải vụn nhiều màu: chỗ nào được phép cái gì, chỗ nào cấm hoạt động gì, v.v…
Thế nên, còn quá nhiều thứ, và chi tiết cần biết hơn về cần sa khi ngày Cannabis Day đến.

Ai được mua cần sa…
Tuổi được mua, sở hữu, trồng, và sử dụng cần sa, như thông báo của Liên bang đã nói, là 18 hay 19 tuổi, tùy tỉnh bang.
Liên bang quy định tuổi tối thiểu là 18, nhưng mở ngỏ cửa để các tỉnh bang quyết định có nâng thêm hay không.
Cho đến nay, ngoài Alberta đã đồng ý với tuổi hợp pháp là 18, các tỉnh bang khác đều chọn mức tuổi 19.
Chính quyền vừa thắng cử của Quebec, đảng Coalition Avenir Quebec (CAQ / Liên minh vì Ngày mai của Quebec), khi tranh cử đã hứa sẽ tăng tuổi ở đây lên đến 21. CAQ nói theo nhiều nghiên cứu, cần sa ảnh hưởng đến sự phát triển của não bộ của người trẻ dưới 25 tuổi. Dự định của CAQ đã bị Liên bang chỉ trích, cho rằng nâng tuổi lên sẽ chỉ tạo cơ hội cho cần sa lậu và các băng đảng tội ác, vì đám trẻ chưa đủ 21 tuổi cần chơi sẽ tìm đến các nơi cung cấp ngoài các cửa hàng của chính phủ.
Người sử dụng cũng được phép tự trồng lấy cần sa ở nhà để “tự cung tự cấp”. Quy định của Liên bang là 4 cây mỗi nhà, không phải 4 cây mỗi người trong nhà. Tuy nhiên, Manitoba và Quebec đã không cho phép trồng cần sa ở tư gia và British Columbia thì buộc người trồng không được đặt gần cửa sổ hay hàng rào!
Thế nhưng “tư gia” còn có nghĩa là nhà thuê hay nhà do mình làm chủ. Không ít chủ cho thuê nhà đã nhất quyết không cho phép người thuê trồng cần sa trong phạm vi bất động sản của mình.
Ontario và Quebec cho phép mỗi cá nhân có thể sở hữu tối đa 30 gram (khoảng một ounce) cần sa khô ở nơi công cộng bất cứ lúc nào, và 150 gram ở nơi trong nhà, nhưng chỉ 150 gram dù nhà có bao nhiêu người. Quá số lượng đó là bất hợp pháp.

…mua ở đâu?
Có hai loại cần sa mà người dân được quyền sử dụng, đó là cần sa giải trí (recreational marijuana) và cần sa y tế (medicinal marijuana). Cả hai đều phải được mua ở các cửa hàng có giấy phép bán, nhưng do các công ty tư nhân sản xuất và cung cấp.
Mỗi tỉnh bang có quy định khác nhau về các cửa hàng này. Ontario đã từng quy định chỉ có cửa hàng nhà nước, như các tiệm rượu của LCBO (Liquor Control Board of Ontario) nhưng chính phủ của ông Doug Ford đang xem xét tư nhân hóa, cấp giấy phép cho các cửa hàng tư nhân. Tỉnh New Brunswick và Quebec đã sẵn sàng mở cửa các cửa hiệu nhà nước, chừng 20 cửa hiệu ở mỗi tỉnh.
Trong khi đó, Alberta, tỉnh bang “sẵn sàng nhất” cho thương vụ cần sa, đã thêm cần sa vào trách nhiệm của Công ty Xổ số và Cờ bạc (nay là Công ty Xổ số, Cờ bạc và Cần sa Alberta / ALGCC). Sẽ có ít nhất 240 cửa hiệu tư nhân mở cửa sau ngày 17 tháng 10, tất cả đều phải mua cần sa từ đại lý phân phối chính thức là Công ty ALGCC. Tuy nhiên, các cửa hiệu này sẽ phải che chắn kín đáo như các tiệm cho thuê và chiếu phim người lớn, quầy kệ cũng không được phép trưng bày ngoài những hũ, lọ, gói có dán nhãn theo đúng quy định và quy cách của Liên bang. Các tiệm cần sa ở Alberta cũng không được phép mở gần các tiệm rượu, trong khi đó, ở Nova Scotia, các tiệm rượu sẽ có quầy bán cần sa – giống như kế hoạch của chính phủ trước ở Ontario.
Người tiêu thụ cũng có thể mua cần sa trên mạng. Vào mạng mua cần sa ở Alberta, người mua sẽ phải qua kiểm tra căn cước (I.D. verification) trong khi ở một số mạng do các tỉnh bang khác, chỉ cần xác nhận bằng cách bấm vào ô trên 19 tuổi, sau đó, việc kiểm tra xác nhận tuổi được thực hiện khi giao hàng.

…và được sử dụng ở đâu?
Mua được cần sa rồi, sử dụng ở chỗ nào?
Phần lớn các quy định của cách tỉnh bang và thành phố về nơi được hút cần sa giống như quy định hút thuốc lá, tức là bị cấm ở những nơi công cộng.
Ở Quebec, cần sa được coi như thuốc lá, được phép hút ngoài đường, nhưng ở Ontario thì cần sa được coi giống như rượu bia, nghĩa là không được hút nơi công cộng.
Điều đó có nghĩa là một người dân thủ đô Canada có thể bước qua bên kia “đường biên giới” tỉnh bang trên cây cầu liên tỉnh bắc ngang sông Ottawa để phi vài hơi trên địa phận Gatineau của Quebec, và phải vứt tàn thuốc khi trở lại Ottawa của Ontario.
Calgary cấm hút cần sa ngoài trời nhưng vì nhiều building chung cư và condo cấm hút, thành phố đang đề xướng việc lập 4 “công viên đặc biệt” trong thành phố, nơi dân muốn phê có thể ra để phi.
Tuy nhiên, luật lệ của tất cả các tỉnh bang và thành phố đều cấm tuyệt đối việc hút cần sa ở những nơi gần trẻ nhỏ, trường học để tránh cho trẻ em và thiếu niên bị “phơi nhiễm.”
Như thuốc lá, cần sa bị cấm ở công sở, văn phòng, hãng xưởng, chỉ được hút cần sa ở tư gia. Tuy nhiên, mặc dù không bị các cấp chính phủ cấm, nhưng không ít chủ nhà cho thuê không thích tài sản của mình bị hư hỏng hay xuống giá, không hấp dẫn… nên đã được phép đặt ra các quy định cho người thuê trong các hợp đồng thuê nhà (tức là cấm).

Cần sa và lái xe
Có lẽ một trong những rắc rối nhất, cả cho người sử dụng, người không sử dụng lẫn các nhân viên công lực là vấn đề cần sa và lái xe.
Người không chơi cần sa sợ bị chết oan vì những tay lái xe đang phê cần sa.
Người chơi cần sa không biết mình phê đến cỡ nào mới bị phạt
Và nhân viên công lực còn đang loay hoay chưa lành nghề lắm với việc kiểm tra say cần sa.
Bài học ở tiểu bang Colorado, nơi đã cho phép dùng cần sa giải trí cho thấy sau khi hợp pháp hóa cần sa, con số các trường hợp lái xe khi thiếu tỉnh táo và tai nạn giao thông làm chết người liên quan đến cần sa đã tăng vọt.
Tuy nhiên, không ít người tin rằng hút cần sa chẳng ảnh hưởng gì đến khả năng lái xe cả! Một cuộc thăm dò của công ty bảo hiểm State Farm Insurance thực hiện năm 2016 ghi nhận có đến 44 phần trăm người Canada được hỏi trả lời rằng họ không nghĩ rằng cannabis ảnh hưởng đến các kỹ năng điều khiển xe. Một số đông những người chơi cần sa còn tuyên bố rằng họ lái giỏi hơn sau khi hút!
Đạo luật Cannabis Act đặt ra thêm 3 hình tội mới liên quan đến lái xe bị suy giảm năng lực (impaired) vì loại thuốc này hoặc bị suy giảm năng lực do ảnh hưởng kết hợp của cần sa và rượu.
Các tội này căn cứ vào nồng độ THC, được đo bằng nanogram trên mi-li-lít (ng/ml):
1. Lái xe có nồng độ THC ở mức thấp là 2 ng/ ml đến dưới 5 ng/ml sẽ bị phạt 1.000 đô la.
2. Có nồng độ THC cao hơn vượt quá 5 ng/ml, hình phạt sẽ là 1.000 đô la đến 120 ngày tù.
3. Vi phạm do tác động của cần sa kết hợp với rượu; 50 mg rượu mỗi 100 ml máu cộng với nồng độ THC là 2,5 ng/ml hoặc cao hơn, phạt từ 1.000 đô la đến 120 ngày tù.
Tái phạm nhiều lần có thể lãnh án tù đến 10 năm.
Tuy nhiên, các tỉnh bang có thể quy định những hình phạt và mức độ phạt riêng cho các vi phạm liên quan đến lái xe và cần sa. Quebec sẽ treo bằng lái 90 ngày những bác tài có bất cứ một nồng độ cần sa thấp cao nào trong máu.
Với luật mới, cảnh sát từ nay sẽ không còn bị buộc phải có “sự nghi ngờ hợp lý” để chặn người lái xe mà họ tình nghi là đang say xỉn – thuốc hoặc rượu. Họ có quyền chặn xe để buộc người lái xe thực hiện một “road test” – kiểm tra này giống như kiểm tra khi tình nghi say rượu hiện đang được áp dụng.
Các lực lượng cảnh sát trên toàn quốc đang được ráo riết huấn luyện và trang bị. Một số đang được huấn luyện để trở thành các “drug recognition expert”, chuyên viên nhận diện ma túy, gọi tắt là DRE, có khả năng xác nhận những cáo buộc lái xe trong lúc say thuốc. Tuy nhiên, trang bị cho họ sẽ không thể có đủ ngay. Hiện nay chỉ có một hiệu máy đo nồng độ ma túy trong nước bọt duy nhất được chính phủ Canada chấp nhận cho sử dụng. Đó là chiếc Draeger DrugTest 5000. Nhưng các sở cảnh sát Vancouver, Calgary, Toronto, Montreal, Halifax – từ tây sang đông đều cho hay họ… chưa mua, để chờ những loại/hiệu máy khác được chấp thuận, có lẽ vì giá máy quá đắt, một cái có giá đúng bằng số hiệu của nó: 5 ngàn đô.

Cần sa trên biên giới
Như nhắc nhở trong điểm số 7 của tờ thông báo mà chính phủ Liên bang gửi đến tận mỗi nhà, việc mang cần sa qua biên giới, bất kể bao nhiêu, và bất kể ở quốc gia đến cần sa có hợp pháp hay không, đều bị cấm.
Chuyện đáng ngán hơn nữa là ở Hoa Kỳ, mặc dầu có một số tiểu bang và thành phố đã hợp pháp hóa cần sa giải trí, với chính quyền Liên bang Hoa Kỳ, cần sa vẫn là mặt hàng cấm.
Nhiều chuyên viên pháp luật đã dặn dò những công dân Canada qua biên giới Mỹ phải hết sức cẩn thận với câu hỏi “có cần sa hay không?”, “có từng hút hay sử dụng cần sa hay không?”, “có làm việc hay liên quan đến sản xuất, buôn bán cần sa hay không?” Câu trả lời “có” có thể khiến bạn bị từ chối không cho vào Mỹ, không những lần này mà cả những lần sau nữa.

Có một thành phần xã hội đã sẵn sàng
Mấy ngày nay, các phương tiện truyền thông ồn ào những tin tức về ngày đạo luật Cannabis Act có hiệu lực.
Những thông tin được trình bày đã cho thấy, từ Liên bang đến các thành phố, mọi lãnh vực, mọi người, đều có vẻ như chưa được chuẩn bị đầy đủ.
Nhưng trong xã hội Canada có một thành phần đã sẵn sàng, và sẵn sàng từ ngày Lực lượng đặc nhiệm về hợp pháp hóa và quản lý cần sa (Task Force on Marijuana Legalization and Regulation / TFMLR) được Thủ tướng Canada thành lập năm 2015. Có thể còn cả trước ngày đó nữa.
Đó là các công ty sản xuất cần sa, và những nhân vật đón được chiều gió (hay bắt được thông tin sớm) đã đầu tư vào các công ty, kỹ nghệ hái ra tiền này.
Trên thị trường chứng khoán, giá cổ phiếu của các công ty như Canopy Growth, Aurora Cannabis, Hypothecary Corp, Delta 9 Cannabis, Tilray… tăng vọt như pháo thăng thiên.
Công ty kế toán Deloitte tiên đoán sau khi cần sa được hợp pháp hóa trên khắp Canada, người Canada dự kiến sẽ tăng mức tiêu thụ thuốc lên thêm 35% và chi tiêu 7 tỷ đô la để mua cần sa, cả hợp pháp lẫn và bất hợp pháp, vào năm 2019.
Và khu vực đầu tư – sản xuất- kinh doanh liên quan đến “cỏ” sẽ còn phát triển và mở rộng thêm nhiều nữa.
Coca Cola và Pepsi Cola đang xem xét việc sản xuất các thứ nước uống (giải khát?) có cần sa.
Công ty bia Molson Canada cũng đang tính đến việc tung ra thị trường nước cần sa không cồn.

Đỗ Quân (tổng hợp)