E-VERIFY LAW

16

Nguyễn Thơ Sinh

Hồi nhỏ nghèo, lâu lâu có gánh hát về quê diễn, nhiều cậu nhóc túi rỗng thèm coi chùa tìm mọi cách trà trộn vào sân bãi, lúc nào cũng nơm nớp lo người soát vé hỏi: Cậu kia, vé đâu. Thành ra khuôn mặt luôn lấm la lấm lét. Chứ có tiền hả, làm gì có chuyện đó, đi đứng thẳng lưng, gặp người quen cũng thấy mình bảnh chọe, oai cóc tía hẳn lên một bậc!

Là vậy đó, thưa quý vị. Khi nói đến người đàng hoàng chính thống (đi coi hát có vé hẳn hoi) và người ăn theo, hoặc người trà trộn, xem lụi (không có vé) cảm giác đó bạn đã biết. Ít nhất, sau vài năm sống ở Mỹ bạn sẽ có kinh nghiệm về chuyện này. Điền đơn xin việc hãng yêu cầu “high school diploma” nhưng trình độ trường làng chưa hết lớp chín bên nhà đâu hợp lệ nhưng vẫn cố. Thôi cứ điền đơn đại. Mình khai học xong tú tài bên đó, ai kiểm tra. Làm bộ tươi tỉnh như mình có bằng trung học thiệt. Chẳng thấy ai nói năng gì. Vô làm đại cái đã. Sau đó sếp thấy mình chịu khó, hiền, dễ bảo; sếp sẽ thích… Đôi bên đều không bị nhức đầu.

Sống ở Mỹ lâu hơn, vốn tiếng Anh cũng theo đó mà khá lên, nói chuyện lâu lâu chêm vài từ tiếng Anh cho mạch văn được suôn sẻ. Gì chứ mấy từ refinance, insurance, available, income tax, refund, benefit, down payment… nói tiếng Anh nghe dễ hiểu hơn tiếng Việt. Thành ra mấy chữ go home, go to work, pay online, check up, Medicare, Medicaid… được đà theo đó tuôn ra chứ không phải người mình quên tiếng Việt! Nhiều từ mới được lưu trong bộ nhớ, trong đó có một từ gần đây gây nhiều xôn xao trong giới chủ hãng tại Mỹ: E-verify.

Chặt chữ e-verify thành hai phần, chữ “e” bạn đã biết (nhờ sự bành trướng đắc lực của Internet hơn hai thập niên qua) – nó được viết tắt từ chữ electronic (điện tử). Còn chữ verify bạn đã biết, nó có nghĩa kiểm chứng. Ráp e và verify lại, ta có e-verify – một hình thức kiểm chứng lý lịch trên mạng thay vì kiểm chứng bằng giấy tờ, chứng từ, văn bản…
Sở dĩ hôm nay trò chuyện về từ e-verify vì gần đây Tổng thống Trump càng tỏ ra quyết liệt hơn đối với di dân. Nói khác đi e-verify law là luật mới yêu cầu các ông chủ phải kiểm tra trực tuyến online (e-verify) tình trạng lao động hợp pháp của người xin việc. Luật bắt buộc e-verify nay mai sẽ chính thức áp dụng. Điều này có lợi lộc gì cho dân Mỹ? Hay ngược lại, kinh tế Mỹ sẽ trải qua những điều chỉnh quan trọng, nhiều chủ hãng phải miễn cưỡng chấp hành qui định mới dưới trướng Tổng thống Trump. Xin ghi chú thêm, e-verify không phải ý tưởng nguyên thủy của Tổng thống Trump nhưng lần này ông mạnh tay tiến hành nó một cách rất đắc ý.

Nhiều người cho rằng Tổng thống Trump rất thích làm ăn với giới doanh gia. Tại sao? Không khó hiểu, bản thân ông là một doanh gia. (Mà) đã là doanh gia thì phải nghĩ đến lợi nhuận. Rồi nói đến lợi nhuận là nói đến tăng doanh thu và giảm chi phí, trong đó có chi phí lao động. Từ hồi nào đến giờ, luật lao động lỏng lẻo cho phép thị trường lao động vận hành rôm rả tự do, thoáng đãng hơn. Tất nhiên giới chủ hãng thường có nhiều lợi thế hơn vì họ nắm đàng cán, tha hồ thuê nhân công giá rẻ. Nay Tổng thống Trump siết chặt vòng kim cô đối với di dân (gồm di dân lậu và di dân lụi visa), ít nhiều sẽ ảnh hưởng đến giới chủ hãng thuê người vì với luật mới này, khi họ bị phát hiện thuê nhân viên bất hợp pháp (tức bị “fail” e-verify) sẽ bị phạt thẳng tay nên buộc phải thuê người hợp pháp.

Cơ khổ, nhiều doanh nghiệp cò con Mỹ sở dĩ tồn tại được bởi lượng lao động di dân luôn có sẵn, dễ bảo, chấp nhận lương rẻ, không từ chối việc nặng, tiếng Anh kém nhưng họ thừa nhiệt tình xông xáo, với luật mới này, thời hoàng kim tùy tiện thuê mướn di dân sẽ chấm dứt.

Của đáng tội, nếu luật e-verify làm khó chủ hãng một phần càng làm khó tầng lớp lao động di dân nhiều hơn. Bởi một khi rời bỏ cố hương, trải qua bao nhọc nhằn vất vả, đặt chân được đến Mỹ là họ chấp nhận cảnh lao động khổ sai xứ người. Việc nặng, khó gặm dân bản xứ chê mới đến lượt họ. Không sao cả. Họ tình nguyện. Vất vả mấy họ cũng vui vẻ làm. Họ đến đây để kiếm tiền mà. Nên có việc là sẽ có tất cả! Cày thế chứ cày hơn nữa họ vẫn cày.

Trước đây giới chủ hãng có thể xập xí xập ngầu thuê mướn nhân công không cần tiêu chuẩn lao động hợp pháp rõ ràng minh bạch. Chẳng mấy khi nhân viên sở di trú đến tận nhà máy của họ để hoạnh họe, sách nhiễu. Nhưng gần đây mọi chuyện đã khác. Nhiều cuộc bố ráp. Bắt tại trận. Bắt tất. Nhốt tất! Nhân viên ICE (Immigration and Customs Enforcement) bỗng trở thành những ông kẹ, bà kẹ đầy quyền lực. Xe buýt có thể bị chặn lại soát giấy tờ. Nhân viên giao bánh pizza hoài không sao nhưng một ngày đẹp trời bỗng nhiên bị còng tay giải về trại giam của Bộ Nội an. Những đợt càn quét hãng xưởng. Nhà thờ trở thành nơi tỵ nạn của nhiều gia đình. Nước mắt và cay đắng. Giấc mơ Mỹ của nhiều di dân, đằng sau những nụ cười xã giao, những tia nhìn thân thiện, vẻ mặt khiêm tốn nhún nhường là những nỗi đoạn trường, những lần nửa đêm giật mình thức giấc toát mồ hôi hột vì ác mộng…

Quay lại quyết định của Tổng thống Trump thúc đẩy luật e-verify, phải chăng ông không ưa gì giới chủ đầu tư nên sốt ruột đưa ra những luật lệ rắc rối này. Không phải vậy đâu. Ngược lại ông rất quan tâm đến giới chủ hãng. Ngưu tầm ngưu, mã tầm mã, mà. Vậy tại sao ông phải làm khó họ. Khá dễ hiểu, trăm chuyện đều do chiêu bài ông chọn (và thành công mỹ mãn) tại mùa phiếu 2016. Vâng. Nói tới nói lui vẫn là chiêu bài vận động tranh cử câu khách của ông (nói là mỵ dân cũng chẳng ngoa): Make America Great Again. Trong đó những hứa hẹn với giới trung lưu và giới da trắng nhất định phải được thực hiện.

Rất dễ dàng khi đánh đu với China hoặc nới rộng những mối quan hệ đôi bên cùng có lợi với Châu Âu, Mễ và Canada; nhưng Tổng thống Trump đã chọn con đường lắm gai nhọn, tức phải vỗ mặt Trung Quốc, gắt gao triệt để với di dân…, ngẫm kỹ ta thấy ông làm vậy không ngoài mục đích lấy lòng cử tri da trắng (và cử tri muốn phục hồi hy vọng da trắng thượng tôn). Nếu giả thiết này đúng, ông sẽ chẳng ngại chuyện gây sự với Bắc Kinh (vỗ mặt Châu Âu, cả Canada và Mễ nhằm khai tử NAFTA) hay tìm mọi cách bứng gốc di dân để lấy lòng những cử tri đã giúp ông bước vào Nhà Trắng!
Chuyện ông đánh thuế nhập cảng lên nhôm và thép, cố tình vực lại ngành than đá, bức tử các thành phần nòng cốt của EPA, xúc tiến Trade War mặc kệ nông dân Mỹ kêu than như bọng, bất chấp bài toán nghịch lý sử dụng than đá đắt hơn sử dụng năng lượng sạch, sẵn sàng đi ngược lại xu thế bảo vệ môi trường được toàn cầu cổ vũ; ngẫm kỹ lại vẫn không nằm ngoài sách lược Make America Great Again.

Vâng. Những việc ông làm đúng sai (có lẽ) bạn đọc đã mương tượng được. Tỷ lệ thất nghiệp giảm mạnh. Giá cổ phiếu tăng vọt chưa từng thấy. Nhiều chỉ số xã hội kinh tế hiện nay rất thuận lợi. Những thành quả đó bao nhiêu phần trăm tài cán của ông? Hay kinh tế lên xuống là chuyện thủy triều, sóng nổi thì thuyền nổi. Còn ông, tay cầm bánh lái trong cương vị thuyền trưởng thực ra có bao nhiêu phần trăm ảnh hưởng? Nói đến chuyện này, một lần nữa, người ưa ông sẽ bảo kinh tế Mỹ liên tục phất lên do ông có thực tài; còn người ghét ông thì bảo do tài phiệt sắp xếp, vắng ông kinh tế Mỹ vẫn đi lên, thậm chí còn đi lên nhiều hơn nữa là đằng khác!

Cuối cùng nhìn lại, những gì ông làm đều phục vụ mùa phiếu 2020. Ông sẽ sử dụng chiêu bài Make America Great Again khắp nơi ông xuất hiện. Ông sẽ nói: Đấy quý vị thấy chưa! Nhờ tôi, nhờ Tổng thống Donald Trump kinh tế Mỹ liên tục bước từ giai đoạn tuyệt vời này đến giai đoạn tuyệt vời khác. Lẽ ra tôi còn làm được nhiều việc hơn nữa. Nhưng Đảng Dân chủ đã thọc gậy bánh xe, cố tình làm khó, gây ra không biết bao nhiêu cản trở. Nếu không Obamacare đã tắt thở hồi đầu năm 2017, cấm tiệt Đạo Hồi (khủng bố và thành phần khả nghi) thà giết lầm hơn bỏ sót, Nga và Mỹ sẽ bang giao thành công (còn vị tổng thống đáng kính Vladimir Putin sẽ trở thành quốc khách), NAFTA sẽ biến mất, Food-stamp cũng biến mất, những Bad Hombres của Mễ rặt những kẻ hiếp dâm và trộm cướp đã bị tống cổ hết, bức tường ngăn đôi Mỹ-Mễ có thể đã xây xong…

Có thể Tổng thống Trump không xấu, không ác cảm với di dân. Vợ thứ ba của ông cũng là di dân. Nhạc phụ và nhạc mẫu của ông là di dân. Nhưng vì chiêu bài Make America Great Again nên ông sẵn sàng làm tất cả, trong đó có e-verify, cốt chỉ để lấy lòng cử tri mùa phiếu 2020…
Nếu thế, bạn chẳng nên ngạc nhiên khi thấy ông đối xử với di dân nặng tay như vậy!

Nguyễn Thơ Sinh