Tiễn biệt một Nữ Hoàng

Cổ nhân Việt có câu: Chim khôn hót tiếng rảnh rang, người khôn nói tiếng dịu dàng dễ nghe. Quả nhiên thế, Tạo hóa sinh ra con người có đôi mắt, có hai lỗ tai, có một cái lưỡi để họ kết nối với đồng loại. Mắt để nhìn. Lưỡi để nói. Hai lỗ tai để nghe. Theo đó mà luận một phần rất lớn những thành công đem lại lợi ích chung trong các mối quan hệ đến từ lời ăn tiếng nói. Phải chăng cũng vì thế cổ nhân đã nói về người khôn là những kẻ biết ăn nói để người đối diện có thiện cảm, có thêm sự gần gũi.

Vâng. Người khôn là thế. Cuộc sống hàng ngày va chạm bao nhiêu điều. Bát sành rồi bát kiểu. Thượng vàng, hạ cám. Xã hội rộng lớn ngoài kia, từ bến đò đầu làng đến con hẻm tối tăm thiếu thốn ánh sáng mặt trời giữa một thành phố sầm uất hàng triệu mạng người. Hay trong một văn phòng trong cao ốc lắm nhân viên. Rồi chợ búa, làng thôn, ngã năm, ngã bảy. Từ cảnh buôn thúng bán mẹt đến gian tạp hóa lỏng lẻo. Xe nước mía, cửa hiệu thuốc tây cò con, văn phòng chính phủ với lắm nạn quan liêu… hàng ức những sự kiện xảy ra mỗi ngày trong đó mỗi cá nhân không khác gì những mắt dệt tạo nên một tấm thảm xã hội muôn màu sắc. Điểm rõ nhận ra nhất trong bức thảm ấy không phải mắt dệt nào cũng là “người khôn” trong khi lắm mắt dệt “kẻ dại” có lẽ chẳng cần vạch vọi kỹ người ta vẫn nhận ra.

Thế. Trong xã hội vàng thau lẫn lộn, để sinh tồn, có thứ gì mà người ta không dám làm để tìm được cho mình miếng ngon nhất, khoản lợi êm ái nhất, những an toàn và tiện nghi bền vững nhất. Tất nhiên Trời sinh mỗi cá nhân với những khả năng đặc tính và sở trường riêng. Có người vừa sinh ra đã được Tổ đãi. Có người do tích lũy, do khiêm tốn mà học được những kỹ năng mềm giúp họ thành đạt. Song cũng có người cả đời trí thiển, nông cạn, mở miệng ra là nói lời quá thật, thành ra tâm rất Phật mà vẫn cứ gặp phải những long đong chỉ vì lời ăn tiếng nói quá trung ngôn nghịch nhĩ.

Cuộc sống bao đời vẫn thế, vẫn luôn là một dòng chảy không dứt. Có thể anh xưa nay rất hoàn hảo nhưng chỉ vì một phút nóng nảy nhất thời đã buông một câu vốn lúc bình thường ngàn lần anh không thốt ra. Vậy mà… Chị cũng thế, rất chỉn chu trong cư xử, rất hòa nhã trong lời ăn tiếng nói hiếm khi để lại những hiềm khích nhưng trong một phút hoang mang chị đã nói ra điều khiến chị ngàn lần ân hận tự trách giá như mình kịp thời ngăn lại.

Vâng. Cổ nhân có câu: Thức khuya mới biết đêm dài, sống lâu mới biết lòng người có nhân. Thế đấy. Trăm ơn không bằng một oán (có thể người xưa nói hơi quá). Nhưng theo Học viện Gottman (The Gottman Institute) có phần nhẹ nhàng hơn, cứ 5 lần chúng ta làm đúng chỉ cần 1 lần làm sai mọi cái sẽ bị phá hỏng sạch. Trong khi đó con người “nhân vô thập toàn”, việc sai cố gắng hãm lại nhưng chúng vẫn xuất hiện. Còn việc tốt, cố gắng lắm nhưng chúng vẫn thưa thớt, còi cọc. Thành ra chẳng cần thức khuya mới biết đêm dài, chỉ cần tiếp xúc với ai đó một tuần bạn có thể tám phần tạm hình dung ra trong tay nải của họ có bao nhiêu mặt mạnh, bao nhiêu mặt yếu.

Hay người ta vẫn bảo: Chọn bạn mà chơi. Ấy. Có người lại nói: Ngưu tầm ngưu, mã tầm mã. Thế là người khôn chơi với người khôn chỉ vì họ chẳng dám nói trước điều gì sẽ xảy ra khi dây vào với người dại. Lẽ đời vốn thế. Chơi dao có ngày đứt tay. La cà với người khỏe cà khịa bản thân mình tám phần là người thích cà khịa. Còn người không thích những đôi co chày cối sẽ tránh từ xa các thành phần “đâm bị thóc, chọc bị gạo” (cho lành). Vô tình từ đó xã hội nhen nhóm những hình thái phân chia. Người tử tế không giao du với người lèm nhèm, lem nhem cũng như kẻ lem nhem không thể giao du với người đàng đàng hoàng.

Tóm lại một câu: Uy tín cá nhân cũng như nhân cách sống là những tiêu chuẩn cơ bản nhất (để) đánh giá một con người.

Vâng. Đó là chuyện của đời sống dân dã, của người bình thường thấp cổ bé miệng, của tầng lớp “phần phó thường” dân lam lũ với cuộc sống. Còn với người nổi tiếng, các chính khách, người của công chúng, họ thuộc giới cây cao bóng cả, thuyền to sóng to; chuyện giữ cho mình một lý lịch trong sáng, một thanh danh đàng hoàng tử tế xem ra không dễ. Bởi uy tín cá nhân và nhân cách của họ không còn là chuyện riêng của họ, trừ phi họ bỏ phố lên núi, treo ấn từ quan, sống một cuộc đời qui ẩn. Họ phải chính thức tuyên bố mình không còn trách nhiệm dính líu đến vị trí trong tổ chức cơ quan. Họ chia tay với cơ quan để đánh đổi một cuộc sống riêng tư. Nói khác đi họ phải tuyên bố mình đã “từ giã cuộc chơi”, chỉ khi đó họ mới có thể sống thoải mái tự do, uy tín cá nhân và cách sống của họ bây giờ mới thực sự là của riêng họ, thay vì trước đó chúng là một phần của cơ quan, tổ chức họ vốn là một thành viên (hoặc đứng đầu cơ quan, tổ chức) ấy.

Tản mạn nãy giờ thực ra chính là cách gián tiếp nói về nhân cách lớn của Nữ hoàng Elizabeth II. Vâng, Nữ hoàng Elizabeth II đã từ trần. Sự ra đi của bà đã tạo nên một làn sóng lớn những cảm xúc dàn trải trên một hệ quang phổ lăng kính cảm xúc đa diện khắp năm châu. Vâng. Bà từ trần ngày 8 tháng 09 năm 2022. Sự ra đi của bà đã đánh thức nhiều địa hạt hứng thú xã hội khác nhau. Từ mảng chính trị chính em cho đến mảng tư cách sống, từ góc nhìn lịch sử đến vai trò hoàng tộc của bà giữa thời kỳ xã hội hiện đại khắp nơi đang quăng mạnh quả lắc, từ trách nhiệm hành xử cá nhân đến bao cảm nhận từ phía các chính khách thế giới dành cho bà, từ vị trí của một người vợ, một bà mẹ chồng, một bà nội với những sóng gió hoàng cung cùng bao việc bà phải quản… Vâng. Nữ hoàng Elizabeth II quả nhiên là một hiện tượng hiếm có. Vị trí của bà có thể sánh ngang với Mother Teresa, tuy sự liên tưởng có chút khác biệt bởi toát ra từ nơi hai người họ là những việc làm phi thường người bình thường khó thể làm được!

Trở lại định nghĩa người khôn – theo bạn, người khôn là người như thế nào? Phải chăng người khôn là người thành đạt, là người giàu có, là người thu phục được nhân tâm, là người nổi tiếng, là người được thiên hạ ngưỡng mộ, là người có uy tín lớn, là người biết cư xử… Hay đơn giản người khôn là người biết giữ đúng các chừng mực, họ khiêm tốn, biết tôn trọng những vạch kẻ, thận trọng, cẩn tắc, làm đúng bổn phận, không dễ dàng bộc lộ những xúc cảm, biết kiềm chế, biết kiểm soát suy nghĩ và tránh những phát biểu gây ra những tranh cãi phiền phức.

Với một vị trí thật đáng nể trọng, từng trị vì 70 năm, làm việc với 15 đời Thủ tướng Anh cũng như đã gặp gỡ 13 đời tổng thống Mỹ, có thể nói Nữ Hoàng Elizabeth II đã nhìn thấy rất nhiều. Bà đã chứng kiến không ít những biến cố thăng trầm lên xuống. Bà ăn muối đời-sống-trước-công-chúng nhiều hơn bao chính khách ăn cơm đời-sống-dư-luận-xã-hội. Với một bề dày lịch sử trong cương vị đứng đầu Hoàng gia Anh 70 năm, bà đã trị vì rồi băng hà với một lượng cực nhỏ điều ong tiếng ve (trong đó phần lớn bà liên lụy đến chúng chỉ vì có liên hệ với những người khác).

Không luận về cương vị và cách hành xử của Nữ hoàng Elizabeth II bởi báo, đài và bao hãng tin đã loan tải. Từ những tờ báo lá cải cho đến các thông tấn xã uy tín của thế giới, từ Tokyo cho đến Sydney, từ New York đến Mexico City, Dubai hay Beijing, Saigon hay Kular Lumpur…, khắp nơi, trên mặt chính các tờ báo lớn, tin tức, phóng sự… liên tục phát đi các chi tiết nóng liên quan đến con người và sự ra đi của bà. Sự kiện này không chỉ là biến cố lớn của năm 2022 mà còn là khởi điểm của một kỷ nguyên (era) mới. Từ nay người ta sẽ nói về bà và coi cái chết của bà như một cột mốc thời gian, tỷ như họ sẽ nói trước khi Nữ hoàng Elizabeth II mất thế nọ (hoặc sau ngày Nữ hoàng Elizabeth II mất thế kia).

Đứng trước sự vĩ đại của Nữ hoàng Elizabeth II, người phụ nữ để lại những ảnh hưởng đa chiều hẳn chúng ta đã học hỏi được nhiều điều đáng quý. Vâng. Đâu phải chỉ có dân Anh, dân Canada, dân Úc hay dân New Zealand là quý trọng bà. Ngay cả Ấn Độ và Hong Kong, cả hai đều từng là thuộc địa của Anh cũng thế. Ấn Độ giành độc lập từ tay Anh quốc năm 1947 và Nữ Hoàng Elizabeth II đăng quang năm 1953. Còn Hong Kong được trả lại cho Trung Quốc (theo thỏa thuận một quốc gia hai hệ thống – One country, two systems) năm 1997, trong lòng họ bà là hiện thân đáng kính. Thậm chí với 52 nước thuộc Khối Thịnh Vượng Chung (The Commonwealth) đâu đâu lòng kính trọng dành cho bà đều được thể hiện rất rõ nét.

Vâng. Ngần ấy năm chứ đâu ít. Bắt đầu là cuộc hôn nhân với ông anh họ (đời thứ III – Third cousins) Prince Philip, Duke of Edinburgh vốn chẳng được ủng hộ vì gia cảnh của ông: Nghèo và là kẻ bên ngoài. Tuy nhiên điều đó không ảnh hưởng gì đến con đường và sự nghiệp đứng đầu Hoàng gia Anh của bà. Rồi biến cố cô con dâu Công nương Diane tử nạn sau khi ly dị con trai đầu của bà, kế đó con gái Princess Anne cũng ly dị chồng, còn cậu con trai út Prince Andrew không chỉ ly dị vợ (Sarah Fugerson) mà còn vướng vào những tai tiếng với Mr. Jeffrey Epstein qua các vụ mua bán dâm với gái vị thành niên. Gần đây nhất là chuyện cháu nội Prince Harry đã rời bỏ Hoàng tộc dọn qua Mỹ sống với vợ là Meghan Markle sau khi kết hôn năm 2018 và có một khoảng thời gian ngắn sống tại Anh quốc. Rồi Prince Harry tuyên bố đoạn tuyệt với Hoàng gia Anh vui vẻ sống đời dân thường, điều đó đã khiến Nữ hoàng Elizabeth II rất khổ tâm.

Vâng. Với ngần ấy năm trị vì Anh Quốc. Một khoảng thời gian dài, gần 3/4 thế kỷ chứ đâu ít. Suốt ngần ấy năm bà không để lại bất kỳ tì vết nào to tát. Nhất định Nữ hoàng Elizabeth II phải là một phụ nữ khôn ngoan để có thể vượt qua những xăm xoi dòm ngó. Bà đã sống gương mẫu đúng với những chừng mực để không tạo ra bất cứ căng thẳng cá nhân (vốn sẽ dẫn đến những đố kỵ ngấm ngầm). Hẳn bà đã hành xử rất công tâm. Bà phải giữ vững lập trường (thay vì để cho cảm tính dẫn dắt). Bà phải cẩn thận để không vướng vào những lôi kéo chủ kiến riêng tư. Bà phải kiềm chế không xen vào các chính sách do Quốc hội Anh trong việc lèo lái đất nước. Bà chuyên tâm các hoạt động từ thiện với nhiều tổ chức (nhưng không để họ chi phối, lôi kéo dẫn đến những hiểu lầm chồng chéo mập mờ). Trên trường quốc tế, bà không đứng về một phe để rồi bản thân mình trở thành mục tiêu của các phe đối lập. Bà luôn giữ cho mình một phong thái của kẻ đứng bên trên những ý thức hệ xã hội lề phải, lề trái. Bà ăn mặc rất chỉn chu thể hiện sự tôn trọng đáp trả người khác dành cho bà. Nụ cười đẹp. Thái độ trang nhã. Nhân cách một vị nữ hoàng khả ái đã giúp bà thực hiện trách nhiệm phục vụ không chỉ đối với Vương quốc Anh mà còn là tấm gương đáng khâm phục, đáng nể nhất đối với thế giới.

Vâng. Chim khôn hót tiếng rảnh rang, người khôn nói tiếng dịu dàng dễ nghe. Nữ hoàng Anh Elizabeth II quả nhiên đã thực hiện đúng với điều đó. Bà là chứng nhân sống của châm ngôn: Lời nói không mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau. Bà là hiện thân của cẩm nang: Một câu nhịn, chín câu lành. Bà hành xử đúng với những tiêu chí công dung ngôn hạnh. Bà giữ được phong thái của một chính nhân quân tử. Bà sống kiệm lời. Bà là bằng chứng sống của triết lý ngàn đời đáng học tập: Im lặng là vàng. Có lẽ phải như thế sau ngần ấy năm bà vẫn giữ được thể diện của một cái chén ngọc không bị cọ xước, bị tì vết.

Phải chăng đó là một bài học quý mỗi chúng ta cần học tập?

Tiễn biệt một vị nữ hoàng đáng kính. Tiễn biệt một nhân cách sống chỉn chu đáng nể, một viên ngọc trai đẹp trong bộ sưu tập những viên ngọc trai nhân cách tuyệt vời của nhân loại. Vâng. Ngày 08 tháng 09 năm 2022 sẽ là một cột mốc đáng ghi nhớ. Với dân Anh, những bó hoa tươi, những ngọn đèn sáp, những lời cầu nguyện và cả những tưởng niệm thương tiếc; trong lòng họ, cái chết của bà là một cú sốc lớn dầu họ biết ngày bà ra đi là điều phải đến. Còn với thế giới, sự ra đi của bà là một cột mốc lịch sử không thể nhanh chóng lãng quên.

Vâng. Cọp chết để da, người ta chết để tiếng. Nữ hoàng Elizabeth II đã thực sự ra đi. Tiếng chuông liên hồi đổ ra trên nóc các tháp chuông thánh đường tại Anh. Vâng. Sự ra đi của bà đã để lại bao tiếc thương cho nhiều thế hệ.

Nhân loại vừa mất đi một biểu tượng sống, một nhân cách phi thường, một tấm lòng vàng đã chứng minh rõ một định luật: Sống là cơ hội tạo nên một di sản, để khi chết di sản đó sẽ trở thành hiện thân bất tử giúp hậu thế nhìn vào để hiểu thêm thế nào là tinh thần biết ơn, là thái độ trân trọng những cương vị vai trò trách nhiệm mình được giao phó và tự nguyện lãnh nhận.

Nguyễn Thơ Sinh